logo

Θεοφάνου Κεραμέως

ΟΜΙΛΙA ΙΕ.

Περ το ἀρχιτελώνου Ζακχαίου.

 

(J. P. Migne, Patrologiae Greaca, t. 132, 344C-356A)

 

Τῆς μυστικς κείνης κα θείας κλίμακος, ν Θες πέδειξε τ πατριάρχ καθ᾿ δν φυπνώσαντι, μν πρώτη βαθμίς ἀπό γς νγε τν νιόντα µικρόν αἱ δ καθξς κατ' λίγον κουφίζουσαι πρὸς τ νώτατον γον κα τέλειον, ν Θες πεστήρικτο. Ἄγγελοι δ νέβαινον, κα κατέβαινον χειραγωγοὶ τν ναγομένων γενόμενοι. Τί δ βουλόμενος χρησάμην τ τς πατριαρχικῆς κλίμακος παραδείγματι; Περιηχεῖ μου τ τα εαγγελακή φωνή τν ναγνωσμάτων γγίζειν τεκμαίρομαι τν τς μετανοίας καιρν, κα τν νηστειν αἱ ἡμέρα, ὡς οικε, γειτνιάζουσι. Τίθησι γον μν εαγγελικ κλίμαξ οον βαθμίδα πρώτην, ρίστην τε ὑψώσεως εσοδον τήν μετάνοιαν, δι τς το Ζαχχαίου στορίας διδάσκουσα μς σον σχύει τν μαρτημένων μετάγνωσις. Ο γρ διηγεται περί νθρώπου πλς μαρτήσαντος, λλ τελώνην μν ποτίθεται τ πάντων μαρτημάτων κρότατον. Βδελυρόν γάρ τι χρμα τ τελωνεν καί τν μάλιστα κατεστυγημένων τ παναγάθ Θε. Δι τοτο τε βούλεται Σωτρ µεθ' περβολς κατηγορσαι τινος, τοτο τ νομα τίθησι ποτ μν στω σοι σπερ θνικς καὶ τελώνης  ποτ δὲ Οτελναι προάγουσιν μς ες τν βασιλείαν τοΘεο. Ἄλλοτε νειδίζων τος δανείζοντας π᾿ λπίδι το κομίσασθαι δάνειον Οχ καί οἱ τελῶναι τό ατ ποιοσιν; Ὁ γρ τελώνην επν, ν τατ παρπλαμβάνει, καὶ πλεονέκτην, κα δικον, κα ρπαγα, καί φιλάργυρον ταυτν δ επεν, τι κα τος εδώλοις λατρεύοντα   μν γρ Παλος εδωλολατρείαν τν φιλαργυρίαν κάλεσε κα οδτελώνην πλς, λλ ρχιτελώνην εαγγελιστής τν Ζακχαῖον ὠνομακς τν ἐπίτασιν, τοῦ κακο παρεδήλωσεν. Οτω γρ συνήθεια το ν εδει τινι κακίας, ἀρετῆς ες κρον λάσαντος, τν τῆς ἀρχς προσηγορίαν προστίθησι τ πιτηδεύματι, σπερ ρχιλστήν ἤ ἀρχιμάγειρον, ρχιτέκτονα. Ε γον τελώνης νν ες τοσοτον σκήσας, κατν ἀκλεῆ κα κάθαρτον πολιτείαν οτως πιτηδεύσας, ς κα τος λλοις το κακο γενέσθαι διδάσκαλος, μετανοί τν Κύριον λεώσατο, τίς οπροσδράμοι μετ᾿ πείξεως πάσης πρς τό τς μετοινοίας θεόδοτον φάρμακον. ᾿Αλλ', εἰ δοκε, νωθεν τν διήγησιν ναλάβωμεν. Τ καιρ κείν διήρχετο ὁ ησος τν εριχ, κα δο νήρ καλούμενος νόματι Ζακχαος κα ατς ν ρχιτελώνης, καοτος ν πλούσιος, κα ζήτει δεν τν Κύριον. ετο μν Σωτρ κ τς Γαλιλαίας ες ερουσαλμ, δυνάμενος κα π᾿ λλης έναι δο, κα γρ κ Σαµαρείας ῤάδιον λθεν ες 'Ιερουσαλήμ μως οκονομικς δι τς εριχ εἰσπορεύεται. Κατμν τ πσι φαινόμενον, να κα τν Βαρτιμαον τς ἀβλεωψίας άσηται, κα τόν ρχιτελώνην Ζακχαον ες μετάνοιαν πισπάσηται κατ δ μυστικότερον λόγον, πείπερ φθη προειπν παραβολικς περ το Ἀδάμ, ς κατιν ξ ερουσαλμ ες εριχ λστας περιέπεσε, κα τήν στολν φρέθη, καί τραυματίας γένετο, δει δ δι τν ναντίων γενέσθαι το πληγέντος τν ασιν. (Τγρ ναντία τν ναντίων εσν άματα.) Δι τοτο νεισιν ὁ Σωτρ ντιστρόφως ξ εριχ πρός τν ερουσαλμ, νάγων δι᾿ αυτο τν τραυματίαν, θεν κπέπτωκεν εριχ γρ κατάβασις ρμηνεύεται, δηλο δέ τήν καταφορν, ες ν ὁλισθσαν κατέπεσε τ νθρώπινον. ᾿Αλλ τν στορικν κολουθίαν πανελάβωμεν. Διήρχετο, φησν, ὁ Ἰησος.  Τ δ το λαο πλθος τό μέν προεπόμπευε, τό δέ παρείπετο τῷ τῆς διδασκαλίας ὑφελκόμενον πείσματι. Ἦν γάρ θεία χάρις, καί ἄρρητος τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις συντρέχουσα καί τάς τῶν  ἀκοούντων ψυχάς καταθέλγουσα. Οὕτω καί γέγραπται ὅτι Πάν­τες ­θαύ­μα­ζον πὶ τος λό­γοις τς χά­ρι­τος τοῖ­ς ἐκ­πο­ρευ­ο­μεένοις κ τοῦ στόμ­ατος ατο­ῦ> Ὑφ’ ς καί Ζακ­χα­ος ἁλούς πα­ραγ­κω­νί­ζε­ται τό τε­λώ­νι­ον · καί ­πει­δ μι­κρός ν τν ­λι­κί­αν (καί το­το γρ ὁ λό­γος ­δήλωσεν) νεισιν ες τν συ­κομο­ραί­αν, ­κε­θεν τὸν Κύ­ρι­ον κα­το­ψό­με­νος. πό­σα δι' ­λί­γων ­στο­ρί­α τος φι­λο­μα­θέ­σιν ν­δεί­κνυ­ται, ὅσοις ο πα­ρέρ­γως ο θε­οι λό­γοι ­να­γι­νώσκον­τα. Τοι­γάρ­τοι τ τς ­στο­ρί­ας μα­θόν­τες πρὸς θε­ω­ρί­αν χω­ρή­σω­μεν ο­ον πε­ρι­ελόντες τὸ ­ξω­θεν ­λυ­τρον, καὶ τν κεκρυμ­μέ­νην φι­λο­σο­φί­αν ­να­κα­λύ­πτον­τες. Δι­ τμι­κρὸς τν ­λι­κί­αν ὁ Ζακ­χα­ος εἶναι ­στο­ρη­ται; Πς δ κα τὸν ­η­σο­ν ­δεῖν οκ ­δύνα­το στώς ν τ γῇ; κα δι­ τ μ ν λ­λ φυτῷ, λλ’ ες συ­κομοραί­αν ­νέρ­χε­ται; Καὶ τν μν ­ψη­λο­τε­ραν να­γωγήν εἰδεῖεν ἄν ο κα­θα­ροὶ τν ψυ­χήν, ο δι' ὄλβον ­ρε­τς τη­λαυ­γς τῷ θείῳ Πνεύ­μα­τι κα­τα­λάμ­ποντες · ἡμε­ῖς δ ο ­νι­σχη­μένοι τ ἰλύϊ τν ­μαρ­τι­ν, περὶ τ μέ­σα τν νο­η­μά­των χω­ρή­σω­μεν. Μι­κρὸς ν τν ­λι­κί­αν Ζακ­χα­ος, ὄντως μι­κρὸς ὁ πε­ρ τ μι­κρ καὶ ο­τι­δα­ν κα­λιν­δού­με­νος, ὁ μ φθά­σας ν τ τν ­ρε­τν τε­λει­ό­τη­τι, τν πνευ­μα­τι­κν ­λι­κί­αν σμι­κρύ­νων τος πά­θε­σι. Πς ον δυ­νατ­ὸν ν τν ­τε­λ ψυ­χν ν τ κατ' ρε­τὴν πο­λι­τεί­α θε­ὸν ἰδεῖν τὸν παν­τέ­λει­ον; δι­ το­ῦ­το κά­τω ν ὁ Ζακ­χα­ος ν γῇ οὐχ ἑ­ώ­ρα τ­ὸν ­η­σον ­πι­προ­σθού­σης τς ­μαρ­τί­ας, ­ως τν γή­ι­νων ἐπήρ­θη, καὶ ­πέρ­τε­ρος τς συ­κομο­ραί­ας ­γέ­νε­το. Νο­ες δ πάν­τως τίς συ­κο­μορ­αί­α δι­ το συν­θέ­του ­νό­μα­τος τὸ τν πτ­σιν προ­ξε­ν γνω­στὸν ν κα­λο καὶ πο­νη­ρο, ἐδή­λου δ τν ­μαρ­τί­αν δο­κοσαν μν κα­λήν­ κα­τὰ τν μαρμέ­νν το κα­λο κρί­σιν, πο­νη­ρν δ ο­σαν τ ­λή­θει­α· ο­τω δ κα τὸ φυτ­ὸν συ­κο­μο­ραί­α δο­κε μν εἶναι συ­κ, ο μν τ ­ληθεί­ᾳ ­στι συ­κ. ­ως ον κα­τω­θεν ἄν τις τς συ­κο­μο­ραί­ας ­γουν τς ­μαρτίας, ο δύναται δεν τν Θεόν, εἰ δ τς μαρτίας περαρθ, κα κρείττων ταύτης φθ. ρ τν φωτοδότην ησον. τν ντως σωτηρίαν ἐκφωνοῦσαν ατ. Σήμερον σωτηρία τ οκ σου. Ἀναβλέψας γάρ, φησιν, ησος εδεν ατν, κα επε Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι σήµερον ἡ γάρ ν τ οκ σου δε μέ μεναι» Ὦ µακαρίας φωνς, ς Ζακχαος πήκουσεν! θεϊκς φιλανθρωπείας φθασάσης τ παχύτητι το τελώνου τήν πίεσιν. μο γρ εδεν ατν μικρν τν γηΐνων περαρθέντα, κα προσκαλεται τν πολωλότα, καί μεταδίδωσι θάρσους τ παῥῥησιάστ. οτω καὶ τ σώτ ποιε. μο τε εδε τν χοιρώδη βίον ἀποσεισάµενον, καὶ πρς τν πατρικν στίαν παλινδρομήσαντα, καί μακρόθεν δραμν περιεπλάκη φιλήσας τν τράχηλον. Τοιοτος μέτερος Δεσπότης, κν μυρίαις κηλίσι κατεστηµένοι σμν, κν βορβορώδης στν βίος μν, εἰ προθυμίαν μόνην πιδειξαίμεθα, κα δάκρυον μεταγνώσεως πιστάξαιμεν, εθς ἐναγκαλίζεται, τν λεω φύσιν νδείκνυται, πάντων τν προτέρων πιλανθάνεται. 'Αλλ' παντέον θεν ξέβημεν. Ζακχαε, σπεύσας κατὰβηθι. » Νν ντως Ζακχαος γέγονας νν τ κλήσει κατάλληλον πέδειξας τν νέργειαν. Ζακχαος γρ νικητς ρμηνεύεται νν ον νικητς τν παθν χρηματίσας. Ζακχαε, σπεύσας κατάβηθι. Δι τί κα τν σπουδν προστίθησιν; να μάθς ς ο χρ αθύμως κα μελς μετιέναι τν ρετν, λλ μετ προθύμου σπουδς. πειδ παροδική στιν μν ζω. κα χρ σπεύδειν μς εἰς τὸ γαθν, ἐστ’ ν περιβεβλήμεθα τ σάρκινον τοτο περισκήνιον. Ἀλλ δοκε πως τ ρητν ἐναντίον πρς τν ποδοθέντα σκοπόν. Εἰ γρ καλ το Ζακχαίου πρς τν συκομοραίαν νάβασις περήρθη γάρ τῶν γηΐνων καί ἄνω τῆς ἁμαρτίας ἐγένετο. Πῶς κατελθεῖν ἐγκαλεύεται. Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι. Πῶς τό καλῶς ἀνελθόντα ἐπισπεύδει πρός τήν κατάβασιν; Ἱστορικῶς μέν ἀπό τοῦ φυτοῦ ὁ Σωτήρ κατελθεῖν κελεύει. ἀναγωγικῶς δέ διδάσκει ἡμᾶς, ὡς ἀρχή μετανοίας τῷ ἁμαρτήσαντι οὐκ ἄλλη τις ἁρμόδιος εἴη ὡς ἡ κατάβασις. Αὕτη δε ἐστιν ἡ μακαρία ταπείνωσις, ἡ ἐναντία τῆς δαιμονιώδους ἐπάρσεως. Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι; Βούλει μετανοῆσαι; ὑποβάθραν τῆς μετανοίας καί ἄσειστον κρηπῖδα θές τήν ταπείνωσιν. Κατάβηθι ἵνα ὑψωθῇς τοῖς πτεροῖς τῶν ἀρετῶν ἀνυψούμενος. Ἀλλά τίς ἡ τοῦ ἀρχιτελώνου ἐπαγγελία ἀκούσωμεν, μετά τόν σόν Κύριον ὑποδέξασθαι οἴκοι.

 δο τ μίση τν παρχόντων μοι, Κύριε, δδωμι τος πτωχος. Ὡς καλή το τελώνου τς μετανοίας ποβάθρα διά τῆς πρς τος πένητας εποιίας εστείβητον αυτ κατασκευάζει τν τς σωτηρίας δόν. δο τ μίση τν παρχόντων μοι, Κύριε δίδωμι τος πτωχος. μεμαθήκει τι ν οδεν. ὡς ἐλέ Θες θεραπεύεται, κα λεον, οχ θυσίαν ζητε. μεμυσταγώγητο π το Δανιήλ. Τάς μαρτίας σου ν λεημοσύναις ἐξαλείψεις καί τς νομίας σου ν οκτιρμος πενήτων διά τοτο δοναι τ μίση τν παρχόντων ατο τος πένησιν πηγγείλατο τάγε μην κ πλεονεξίας ατπορισθέντα κ το τετραπλον ποτίσειν πέσχετο. Ε τινος γρ, φησν, συκοφάντησα, ποδίδωμι τετραπλον. Τιμ το νόμου τ πρόσταγμα. Ὁ γρ θεσπέσιος Μωϋσς ταύτην νομοθέτησε τ ρπαγι τν πόσισιν, κα τοτο καταμάθοις τος ἱεροῖς ατο νόμοις προπομπός; 'Επεί ον πέσχετο τά μίση τν νόντων δοναι πτωχος, δει δ μάλα σαφς, ς τά ξ δικίας Θες ο προσίεται, εἰ μή πρότερον λυθεῖεν αἱ κατά τν δικηθέντων πλεονεξίαι, εγνωμόνως τοτο ποιεν παγγέλλεται. Φρενοβλαβείας γρ σχάτης, κα κιστα τ καθαρῷ ἀρέσκον Θε κ τς παράτου φιλοκερδείας, καὶ ἁρπαγς λεημοσύνην ποιεν, κα οεσθαι τοτο θεραπεύειν Θεόν. Τατ’ ον μυσταγωγηθέντες, γαπητο, τν Ζακχαον τουτον μιμησώμεθα  μηδέ τελώνου μετανοίας πολειφθείημεν σμέν γρ, ς ληθς, κα μες, ν Ἱεριχ ν τ καταβάσει το κόσμου τούτου, ες ν πεῤῥίφημεν, κα διέρχεται Σωτρ καθ᾿ κάστην διὰ τν εαγγελικν διδασκαλιῶν εαγγελιζόμενος. Καταλείψωμεν τ γήϊνον φρόνημα, περάνω τς συκομοραίας, γουν τς μαρτίας γενώμεθα. Οκ νι γρ λλως ἰδεν τν Χριστν, εἰ μή τν πισκοτοσαν μς τς μαρτίας περβῶμεν σκιάν. Δμεν κα μες τ μίση τν παρχόντων τος πτωχος. Κοινωνούς τς σῆς περιουσίας λάβε τος πένητας. ποφόρτισαι τά πολλτς νηὸς, να πλές κουφότερον, Θεολόγος παραινεΓρηγόριος. σως χθρο κληρονομσουσι τ κτηθέντα σοι τί μὴ προαρπάσας δίδως ατ τ Θε; Εἰπὲ δ μετ το Ζακχαίου  δο τ μίση τν παρχόντων μοι δίδωμι τος πτωχος. Ἀλλ λόγισαι τς σς πράξεις, κα σαι μν φαλαι, κα πονηρα, δοθήτωταν τοῖς δαίμοσι τοῖς πτωχοῖς παντός ἀγαθοῦ, καί ἄνθ ἑνός ἀδικήματος ἀπότισαι τετραπλοῦν. Ἀντί τῆς μιᾶς ψυχῆς, ἥν τοῖς τῆς σαρκός θελήμασιν ὑπείκων ἐπλεονέκτησας, ἀπότισαι τετραπλοῦν τό τετράστιχον σῶμα τοῖς εἰς μετάνοιαν πόνοις διδούς, ἵνα τῆς εὐκταίας ἐκείνης, καί μακαρίας ἀκούσης φωνς. ᾿Εν τοκ σον δε µέ μεναι. ληθς γρ το μετανοοντος ψυχ κα πιστρέφοντος ες Θεν, κα δι μετανοίας τν οκίαν σαροῦντος τῆς συνειδήσεως οκος γίνεται το Θεο. Κεκα0αρμένοις γάρ οσιν ἐνοικῆσαι ἐν μν, κα μπεριπατῆσαι ὁ ψευδς Θες παγγέλλεται πρέπει πσα ανεσις κα μεγαλοπρέπεια ες τος αἰῶνας. ᾿Αμήν.