ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀφήνει αὐτὴ τὴ ζωὴ δὲν εἶναι νεκρὸς ἀλλὰ κεκοιμημένος. Κοιμάται ἔχοντας διαχωριστεῖ τὸ σώμα ἀπὸ τὴν ψυχὴ ποὺ τὸ ζωογονούσε. Κοιμάται στὸ κοιμητήριο περιμένοντας τὴν στιγμὴ ποὺ ὁ Χριστὸς θὰ τὸν ξυπνήσει γιὰ νὰ παρασταθεῖ μπροστὰ Τοῦ καὶ νὰ δώσει λόγο γιὰ τὴν ζωὴ τοῦ. Μέχρι τότε ὅμως ἡ ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ δηλαδὴ ὅλοι οἱ ὑπόλοιποι πιστοί, δὲν τὸν ἐγκαταλείπουν. Τὸν κηδεύουν δηλαδή «κήδονται», φροντίζουν, ἀσχολοῦνται μαζὶ τοῦ καὶ τὸν τιμοῦν.
Οἱ νεκρικὲς τιμὲς ἀποτελοῦν πανάρχαια ἤθη καὶ ἔθιμα σὲ ὅλους τοὺς λαούς. Στὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας ἔχουν ὡς ἐξῆς:
Πλύση καὶ ἔνδυση
ὁ κοιμηθεῖς, πλένεται, καθαρίζεται, ντύνεται μὲ ἐπίσημα καινούρια ἐνδύματα, τοποθετεῖται στὸ νεκρικὸ κρεβάτι (φέρετρο) μὲ τὰ χέρια τοῦ σταυρωμένα στὸ στήθος συμβολικὰ τοῦ τύπου τοῦ ζωοποιοῦ Σταυροῦ. Τυλίγεται μὲ τὸ νεκρικὸ σάβανο. Ὅλες αὐτὲς οἱ φροντίδες συμβολίζουν τὴν μελλοντικὴ τοῦ ἀνακαίνιση, τὴν μελλοντικὴ ἀφθαρσία τὴν ὀποία ἤδη προγεύεται.
Πρόθεση τῆς σωροῦ
Ἀφοῦ τελεσθεῖ ἡ περιστολή, ἡ ἔνδυση, ἡ σωρὸς προτίθεται, δηλαδὴ τοποθετεῖται σὲ κοινὴ θέα στραμμένη πρὸς τὴν ἀνατολὴ ὅπως ὁρίζει ἡ παράδοση τῆς ἐκκλησίας ἀφοῦ ἀνατολικὰ προβάλλει τὸ φως. Φως γιὰ τὸν ἄνθρωπο εἶναι ὁ Χριστός.
Ἀφὴ φώτων
Γύρω ἀπὸ τὸν κεκοιμημένο ἀνάβονται φώτα. Κεριά, λαμπάδες. Τὰ φώτα εἶναι δηλωτικὰ τοῦ Φωτός, τοῦ Χριστοῦ ἀλλὰ καὶ τὴν φωτεινῆς πορεία ἀπὸ τὸν ἐδὼ σκοτεινὸ κόσμο πρὸς τὸ φὼς τῆς αἰωνιότητας.
Προσφορὰ θυμιάματος
Μὲ τὸ θυμίαμα συμβολίζεται ἡ εὐωδία τῆς ψυχῆς, ἡ ἄνοδός τῆς προσευχητικὰ πρὸς τὸν θρόνο τοῦ Θεοῦ, ἡ ζέση καὶ ἡ τήξη ἀπὸ τὸν πόθο γιὰ τὸν Κύριο.
Τέλεση Τρισαγίου
Προσκαλεῖται ὁ ἱερέας στὸ σπίτι καὶ τελεῖ νεκρώσιμο Τρισάγιο. Τὸ Τρισάγιο εἶναι μία σύντομη ἀκολουθία ποὺ περιλαμβάνει ὁρισμένα νεκρώσιμα τροπάρια καὶ κατακλείεται μὲ τὴ συγχωρητικὴ εὐχή. Δὲν ἔχει σύνδεση μὲ τὸ Μνημόσυνο παρὰ μόνο ὁμοιότητες[1] οὔτε ἀσφαλὼς καὶ τὸ ὑποκαθιστά. Ὀνομάζεται Τρισάγιο λόγω τῆς τριπλῆς ἐπανάληψης τοῦ «Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς» στὴν ἔναρξή τοῦ.
Μεταφορὰ στὸν Ἱερὸ Ναό
Τὸ σκήνωμα μετὰ ἀπὸ τὶς φροντίδες αὐτές, ὁδηγεῖται μὲ πομπὴ στὸν Ἱερὸ Ναὸ ὅπου καὶ θὰ τελεσθεῖ ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία ἢ ἀλλιὼς ἡ Ἐξόδιος Ἀκολουθία.
ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία
Στὸν Ἱερὸ Ναὸ τελεῖται ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία. Εἶναι ἡ ἀκολουθία ἐκείνη ποὺ ἐξοδιάζει δηλαδὴ προπέμπει μὲ ὕμνους καὶ δεήσεις τὸν κεκοιμημένο πρὸς τὴν αἰωνιότητα. Τὸ ἀπαράμιλλης ποιητικῆς ὀμορφιᾶς καὶ θεολογικοῦ βάθους κείμενο στὸ μεγαλύτερο μέρος τοῦ εἶναι ἔργο τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ. Ὅπως ἔχει ἐπιτυχὼς χαρακτηρισθεῖ, ἀποτελεῖ τὴ δραματικότερη ἀκολουθία τῆς ἐκκλησίας μας κι αὐτὸ διότι μέσα ἀπὸ τὶς γραμμὲς τῆς γίνεται «ἕνας δραματικὸς διάλογος μεταξὺ ἱερέων, συγγενῶν, φίλων τοῦ μεταστάντος καὶ αὐτοῦ τοῦ νεκροῦ»[2]. Ἀποτελεῖται ἀπὸ τόν 118ὁ Ψαλμὸ τόν «Ἄμωμο» ὅπως ὀνομάζεται, στίχοι τοῦ ὀποίου ψάλλονται κατ' ἐπιλογὴν σὲ τρεῖς στάσεις, τὰ Νεκρώσιμα Εὐλογητάρια, κατανυκτικὰ Ἰδιόμελα τροπάρια, τοὺς Μακαρισμούς. Κατόπιν διαβάζεται ἀποστολικὴ περικοπὴ καὶ στὴ συνέχεια εὐαγγελική. Τέλος ἀναπέμπεται δέηση καὶ ἀκολουθεῖ ἡ συγχωρητικὴ εὐχή. ἡ ἀκολουθία ὁλοκληρώνεται μὲ τὴν ἀπόλυση καὶ τὸν τελευταίο ἀσπασμό. Κατὰ τὴν ἑβδομάδα ἀπὸ τὴν Κυριακὴ τοῦ Πάσχα μέχρι τὴν Κυριακὴ τοῦ Ἀντίπασχα – τοῦ Θωμά («διακαινήσιμος ἑβδομάδα»), ἡ Νεκρώσιμος Ἀκολουθία διαφοροποιεῖται μὲ ἀναστάσιμα τροπάρια καὶ ἀναγνώσματα.
ἡ πορεία πρὸς τὸ μνήμα καὶ ὁ ἐνταφιασμός
Μετὰ ἀπὸ τὴν ἐξόδιο ἀκολουθία, ἀπὸ τὸν Ἱερὸ Ναὸ σχηματίζεται πομπὴ στὴν ὀποία προπορεύεται ὁ Τίμιος Σταυρός, ἀκολουθοῦν λαμπάδες, ὁ χορὸς τῶν ἱεροψαλτῶν, ὁ κλήρος μὲ θυμιάματα. ἡ πομπὴ ἔχει κατεύθυνση τὸ μνήμα ὅπου καὶ θὰ ταφεῖ τὸ σώμα. Κατὰ τὴν πορεία αὐτὴ ψάλλεται ὁ τρισάγιος ὕμνος «Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς». Στὸ μνήμα γίνεται ὁ ἐνταφιασμὸς τοῦ κεκοιμημένου μὲ τὸ σώμα τοποθετημένο ἀνατολικά. Στὸ σώμα (πρόσωπο), χύνεται σταυροειδὼς ἐλαιόλαδο καὶ κατόπιν χώμα ἀπὸ τὸν ἱερέα. Χώμα (καὶ ὄχι ἄνθη) ῥίχνουν καὶ οἱ ὑπόλοιποι παριστάμενοι.
Μὲ αὐτὸ τὸ τελετουργικὸ ὁλοκληρώνονται τὰ τῆς κηδείας. Θὰ ἀκολουθήσουν τὰ διατεταγμένα ἀπὸ τὴν ἐκκλησία Μνημόσυνα στὶς καθορισμένες ἡμέρες[3].
Ἀδελφοὶ μας ἀγαπητοί,
ἡ παρούσα ζωὴ χαρακτηρίζεται ὡς «ξενητεία» ὡς ξενιτιά. ὁ θάνατος, ἂς γίνει μία ἀφορμὴ νὰ πλησιάσουμε πιο κοντά, νὰ βρούμε πάλι τὴν ὁδὸ πρὸς τὸν Χριστό. ὁ Ἴδιος τὸ ἀποκάλυψε λίγο πρὶν ἀπὸ τὴν ἀνάσταση τοῦ ἀγαπητοῦ φίλου Τοῦ Λάζαρου στὶς πενθούσες ἀδελφὲς τοῦ λέγοντας: