Τὸ Βάπτισμα καὶ τὸ Χρίσμα εἶναι τὰ δύο πρῶτα Μυστήρια τῆς μυήσεως, μὲ τὰ ὁποῖα ὁ ἄνθρωπος γίνεται μέλος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Τελοῦνται μαζί, στὴν ἴδια ἀκολουθία.
Βιβλικὴ θεμελίωση
Ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς βαπτίσθηκε ἀπὸ τὸν Ἰωάννη στὸν Ἰορδάνη, ἁγιάζοντας τὰ ὕδατα (Ματθ. 3). Πρὶν ἀπὸ τὴν Ἀνάληψή του παρέδωσε στοὺς μαθητὲς τὴν ἐντολή:
Τὸ Χρίσμα συνδέεται μὲ τὴ δωρεὰ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς. Ὅπως οἱ Ἀπόστολοι ἔλαβαν τὸ Πνεῦμα, ἔτσι καὶ ὁ νεοφώτιστος σφραγίζεται «τῇ δωρεᾷ τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίου».
Ἡ ἀκολουθία καὶ ἡ ἐξέλιξή της
Στὴν ἀρχαία Ἐκκλησία προηγοῦνταν περίοδος κατηχήσεως τῶν ἐνηλίκων κατηχουμένων, καὶ τὸ Βάπτισμα τελοῦνταν συχνὰ τὸ Μέγα Σάββατο. Ἡ ἀκολουθία περιλαμβάνει τὴν κατήχηση καὶ τοὺς ἐξορκισμούς, τὴν εὐλογία τοῦ ὕδατος, τὴν τριπλῆ κατάδυση «εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος», τὸ Χρίσμα μὲ Ἅγιο Μύρο, τὴν ἔνδυση τοῦ λευκοῦ ἐνδύματος καὶ τὴν κουρὰ τῆς κόμης.
Ὁ συμβολισμὸς τῶν τελουμένων
Ἡ Τριπλῆ Κατάδυση
Εἰκονίζει τὸν τριήμερο θάνατο καὶ τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ· ὁ βαπτιζόμενος «συνθάπτεται» καὶ «συνανίσταται» μαζί του (Ρωμ. 6).
Τὸ Ἅγιο Χρίσμα
Ἡ σφραγίδα τῆς δωρεᾶς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος — ὁ νεοφώτιστος λαμβάνει τὴ χάρη γιὰ νέα ζωὴ ἐν Χριστῷ.
Τὸ Λευκὸ Ἔνδυμα
Σύμβολο καθαρότητας καὶ τῆς νέας, ἀναστημένης ζωῆς — «χιτῶνα φωτεινὸν» τοῦ βαπτισθέντος.
Ὁ Ἀνάδοχος
Ὁ νονός/νονὰ ἐγγυᾶται γιὰ τὴν πίστη καὶ ἀναλαμβάνει τὴ χριστιανικὴ ἀγωγὴ τοῦ νεοφωτίστου.
Ἡ θεολογικὴ σημασία
Τὸ Βάπτισμα ὀνομάζεται καὶ «Φώτισμα», γιατὶ ἀνοίγει τὰ μάτια τῆς ψυχῆς στὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ. Εἶναι ἡ «δι' ὕδατος καὶ Πνεύματος» ἀναγέννηση (Ἰωάν. 3, 5), ἡ ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν καὶ ἡ ἔνταξη στὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τὴν Ἐκκλησία. Μὲ τὸ Χρίσμα ὁ πιστὸς λαμβάνει τὰ χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος γιὰ τὸν πνευματικό του ἀγῶνα.