Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης

Ὁ Ἅγιος Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης γεννήθηκε ἐν Ἀθήναις κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ πρώτου μετὰ Χριστὸν αἰῶνος, ἐκ περιφανοῦς καὶ εὐγενοῦς οἰκογενείας. Ἐπαιδεύθη εἰς τὰ ἐγκύκλια μαθήματα καὶ τὴν ἑλληνικὴν φιλοσοφίαν, καὶ διὰ τῆς σοφίας του ἀνέβη εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ μέλους τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου τῶν Ἀθηνῶν. Κατὰ τὴν παράδοσιν, εὑρισκόμενος ἐν Αἰγύπτῳ πρὸς σπουδὰς ἀστρονομίας, ἐθεάσατο τὴν ὑπερφυῆ ἔκλειψιν τοῦ ἡλίου κατὰ τὴν Σταύρωσιν τοῦ Κυρίου, καὶ ἀνεφώνησε: «Ἢ ὁ Κτίστης τοῦ παντὸς πάσχει, ἢ συμπάσχει τῇ τοῦ κτίσαντος παθήσει.»

Ὅταν ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ἐκήρυξεν ἐν τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ περὶ τοῦ ἀγνώστου Θεοῦ, ὁ Διονύσιος ἐπίστευσεν ἀμέσως καὶ ἐβαπτίσθη, καθιστάμενος ἕνας ἐκ τῶν πρώτων καὶ ἐπιφανεστέρων μαθητῶν του ἐν Ἑλλάδι. Ἡ μεταστροφή του αὕτη ἀναφέρεται ρητῶς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν Ἀποστόλων (17:34). Ἐχειροτονήθη ὑπὸ τοῦ Παύλου πρῶτος Ἐπίσκοπος Ἀθηνῶν, καὶ ἐποίμανε τὸ νεοσύστατον χριστιανικὸν ποίμνιον μετὰ σοφίας καὶ ἀποστολικῆς ζέσεως, ἐνῷ ἡ εἰδωλολατρία ἐξηκολούθει κυρίαρχος ἐν τῇ πόλει.

Ἡ πνευματική του παρακαταθήκη εἶναι ἀνεκτίμητος. Τὰ συγγράμματά του, ἰδίως αἱ «Περὶ τῆς Οὐρανίας Ἱεραρχίας», «Περὶ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας», «Περὶ Θείων Ὀνομάτων» καὶ «Περὶ Μυστικῆς Θεολογίας», ἀποτελοῦν θεμέλιον λίθον τῆς ἀποφατικῆς θεολογίας καὶ τῆς μυστικῆς παραδόσεως τῆς Ὀρθοδοξίας. Διδάσκει τὴν ὑπερούσιον φύσιν τοῦ Θεοῦ, τὴν ἱεραρχικὴν τάξιν τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων, καὶ τὴν θέωσιν ὡς σκοπὸν τῆς χριστιανικῆς ζωῆς. Ἡ θεολογία του ἐπηρέασε βαθύτατα ὅλην τὴν μεταγενεστέραν πατερικὴν σκέψιν.

Κατὰ τὴν παράδοσιν, ὁ Διονύσιος ἐπεσκέφθη τὴν Παναγίαν Θεοτόκον ἐν Ἱεροσολύμοις καὶ διετήρησε βαθεῖαν εὐλάβειαν πρὸς αὐτήν. Μετὰ μακρὸν ποιμαντικὸν ἔργον ἐν Ἀθήναις, ὁδηγήθη εἰς μαρτύριον κατὰ τοὺς διωγμοὺς τῶν πρώτων χριστιανικῶν αἰώνων. Συνελήφθη μετὰ τῶν μαθητῶν του Ρουστικοῦ πρεσβυτέρου καὶ Ἐλευθερίου διακόνου, οἵτινες συνεμαρτύρησαν μετ' αὐτοῦ. Κατὰ παλαιοτέραν παράδοσιν, τὸ μαρτύριον ἔλαβε χώραν ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου εἶχε μεταβῆ διὰ τὴν διάδοσιν τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλ' ἡ ὀρθόδοξος παράδοσις τὸν τιμᾷ ὡς μάρτυρα καὶ πολιοῦχον Ἀθηνῶν.

Ὁ Ἅγιος Διονύσιος παραμένει ἕνας ἐκ τῶν μεγαλυτέρων θεολόγων τῆς Ἐκκλησίας, συνδέων τὴν ἑλληνικὴν σοφίαν μετὰ τῆς χριστιανικῆς ἀποκαλύψεως, καὶ φωτίζων τὰς γενεὰς μὲ τὴν ὑψηλὴν μυστικὴν θεολογίαν του. Ἡ μνήμη του τιμᾶται μετὰ σεβασμοῦ ὡς τοῦ πρώτου ποιμένος τῆς Ἐκκλησίας τῶν Ἀθηνῶν καὶ διδασκάλου τῆς οἰκουμένης.