Άγιος Γρηγόριος Αρμενίας

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Φωτιστής, Ἐπίσκοπος τῆς Μεγάλης Ἀρμενίας καὶ Ἱερομάρτυς, ὑπῆρξε ὁ ἀποστολικὸς εὐαγγελιστὴς τοῦ ἀρμενικοῦ ἔθνους κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ τετάρτου αἰῶνος. Γεννηθεὶς περὶ τὸ ἔτος 257 μ.Χ. εἰς εὐγενῆ οἰκογένειαν τῆς Παρθίας, ἔζησε δραματικὰς περιστάσεις ἤδη ἀπὸ τῆς παιδικῆς του ἡλικίας. Ὁ πατήρ του ἀνεμίχθη εἰς πολιτικὰς συνωμοσίας καὶ ἐφόνευσε τὸν βασιλέα τῆς Ἀρμενίας Χοσρόην, γεγονὸς ποὺ ὡδήγησε εἰς τὴν ἐξόντωσιν ὁλοκλήρου τῆς οἰκογενείας του. Μόνον ὁ μικρὸς Γρηγόριος διεσώθη ὑπὸ τῆς τροφοῦ του, ἥτις τὸν μετέφερεν εἰς τὴν Καισάρειαν τῆς Καππαδοκίας.

Εἰς τὴν Καισάρειαν ἀνετράφη ἐν Χριστῷ καὶ ἐβαπτίσθη, λαβὼν ἐκλεκτὴν χριστιανικὴν παιδείαν. Ἐνυμφεύθη χριστιανὴν γυναῖκα, ἐξ ἧς ἀπέκτησε δύο υἱούς, ἀλλὰ στὴ συνέχεια ἀμφότεροι ἀπεφάσισαν νὰ ἀφιερωθοῦν ὁλοκληρωτικῶς εἰς τὸν Θεόν, ἀκολουθώντας τὴν μοναχικὴν ζωήν. Ὁ Γρηγόριος ἐπέστρεψεν εἰς τὴν Ἀρμενίαν ὡς διάκονος, ὅπου εἰσῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ βασιλέως Τιριδάτου, υἱοῦ τοῦ φονευθέντος Χοσρόου, ἄγνωστος ὢν τὸ ὅτι ἦτο υἱὸς τοῦ δολοφόνου τοῦ πατρός του.

Τὸ Μαρτύριον καὶ ἡ Ἄθλησις τοῦ Ἁγίου ἦσαν μακραὶ καὶ φρικτά. Ὅταν ὁ βασιλεὺς Τιριδᾶτης ἐπέμεινε νὰ προσφέρῃ θυσίαν εἰς τὰ εἴδωλα καὶ ὁ Γρηγόριος ἀρνήθηκε ὡς χριστιανός, ἐρρίφθη εἰς λάκκον βαθὺν γεμάτον ἀπὸ ὄφεις καὶ σκορπίους, τὸν καλούμενον Χορ Βιράπ. Ἐκεῖ παρέμεινεν ἐπὶ δεκατρία ὁλόκληρα ἔτη, διατηρούμενος ζωντανὸς διὰ θείας Προνοίας καὶ διὰ τῆς βοηθείας εὐσεβοῦς χριστιανῆς γυναικός, ἥτις κρυφίως τοῦ ἔρριπτεν ἄρτον. Ἡ θαυμαστὴ ἐπιβίωσίς του ἦτο τὸ πρῶτον μέγα θαῦμα τοῦ Ἁγίου.

Κατὰ θείαν οἰκονομίαν, ὁ βασιλεὺς Τιριδᾶτης προσεβλήθη ὑπὸ δαιμονικῆς μανίας καὶ μετεμορφώθη καθ᾿ ὁμοίωσιν ἀγρίου θηρίου. Ἡ ἀδελφή του εἶδεν ὄναρ ὅτι μόνον ὁ Γρηγόριος ἠδύνατο νὰ θεραπεύσῃ τὸν βασιλέα. Ἀνασυρθεὶς ἐκ τοῦ λάκκου, ὁ Ἅγιος προσηυχήθη καὶ ὁ Τιριδᾶτης ἰάθη. Τὸ θαῦμα τοῦτο ὡδήγησε εἰς τὸν φωτισμὸν τοῦ βασιλέως, τῆς αὐλῆς του καὶ τελικῶς ὁλοκλήρου τοῦ ἀρμενικοῦ ἔθνους. Ἡ Ἀρμενία ἔγινεν ἡ πρώτη χριστιανικὴ ἐπισήμως χώρα τοῦ κόσμου (301 μ.Χ.).

Ὁ Γρηγόριος ἐχειροτονήθη Ἐπίσκοπος εἰς τὴν Καισάρειαν καὶ ἐπέστρεψεν ἀποστολικὸς ἐργάτης. Κατέστρεψε τὰ εἰδωλολατρικὰ ἱερά, ἀνήγειρε ναούς, ἵδρυσε μοναστήρια καὶ ἐβάπτισε μυριάδας Ἀρμενίων. Ἡ διδασκαλία του ἐκέντρωτο εἰς τὴν μετάνοιαν, τὴν ἀγάπην, τὴν ὑπομονὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ τὴν πίστιν εἰς τὸν Χριστόν. Ἐδίδαξε διὰ τοῦ παραδείγματος ὅτι ἡ συγχώρησις ὑπερβαίνει τὴν ἐκδίκησιν, διότι ἐφώτισε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ποὺ ἐφόνευσε τὸν πατέρα του.

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ἐκοιμήθη εἰρηνικῶς περὶ τὸ ἔτος 335 μ.Χ., ἀφοῦ παρέδωκε τὴν ἐπισκοπικὴν διακονίαν εἰς ἕνα ἐκ τῶν υἱῶν του. Ἡ μνήμη του τιμᾶται μετὰ σεβασμοῦ ὑπὸ πάσης τῆς Ὀρθοδοξίας ὡς πρότυπον ἀποστολικοῦ ζήλου, ὑπομονῆς καὶ ἀνιδιοτελοῦς ἀγάπης. Ὁ τίτλος «Φωτιστής» ἀποδίδεται εἰς αὐτὸν διότι ἐφώτισε διὰ τῆς πίστεως ὁλόκληρον ἔθνος, γινόμενος ἀληθῶς ἀπόστολος τῶν Ἀρμενίων.